Je hebt een jongere van 19 in beeld. Hij is zonder diploma van het mbo gegaan, heeft ADHD en een lichte angststoornis, en met het standaardaanbod komt hij niet verder. Je ziet dat er talent zit, maar de gangbare routes sluiten niet aan. Wat nu? En misschien net zo belangrijk: hoe regel je een passend traject dat wél werkt, zonder dat de financiering een struikelblok wordt?
Als consulent jongeren bij een gemeente ken je dit dilemma. De ESB-regeling komt dan steeds vaker in beeld. Maar wat houdt die regeling precies in, voor wie is hij bedoeld en wat is jouw rol als opdrachtgever? In dit artikel lees je het antwoord, toegespitst op de praktijk van 2026.
| 📋 In het kort: ESB staat voor Ernstige Scholingsbelemmeringen. Het is een landelijke subsidieregeling vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bedoeld voor jongeren vanaf 18 jaar die door een beperking geen reguliere beroepsopleiding op mbo-niveau 2 kunnen afronden. De ESB-indicatie wordt door het UWV beoordeeld. De kosten van opleiding en begeleiding lopen via de regeling; de student betaalt geen college- of boekengeld. Als gemeente ben je opdrachtgever: jij geeft toestemming, REA College verzorgt de aanvraag, het traject en de begeleiding naar duurzaam werk. |
Wat is de ESB-regeling precies? (en wat het níét is)
Laten we beginnen met scherpstellen wat de ESB-regeling wél en niet is, want daar ontstaat in de praktijk vaak verwarring.
ESB staat voor Ernstige Scholingsbelemmeringen. Het is een subsidieregeling die het mogelijk maakt dat jongeren vanaf 18 jaar een beroepsopleiding volgen, als dat in het reguliere onderwijs niet lukt. REA College wordt niet bekostigd door het ministerie van Onderwijs, maar via deze subsidieregeling vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het doel van de regeling is helder: uitstroom naar regulier en duurzaam werk. Scholing is daarbij het middel, niet het eindstation. Je kunt alleen gebruikmaken van de regeling met een geldige ESB-indicatie, en die wordt beoordeeld door het UWV.
| 💡 Belangrijk: de ESB-regeling is dus géén instrument dat je als gemeente zelf inricht of inkoopt zoals een gewoon re-integratietraject. Het is een landelijke regeling met een vaste systematiek: indicatie via het UWV, uitvoering via een ESB-scholingsinstelling zoals REA College. Jouw rol zit aan de voorkant, bij de toestemming en de verwijzing. |
Waarom de ESB-regeling juist voor deze jongeren werkt
Voor jongeren die vastlopen in het reguliere onderwijs of in een standaard re-integratietraject biedt de ESB-route iets wat regulier aanbod vaak niet kan: ruimte voor een individuele aanpak in een veilige omgeving.
Dat is precies wat nodig is bij meervoudige problematiek, bijvoorbeeld een combinatie van psychische klachten, neurodiversiteit en een onderbroken schoolloopbaan. Geen volle klaslokalen, maar begeleiding in kleine groepen of één-op-één, met scholing die in tempo en structuur aansluit.
Belangrijk om richting jouw inwoner te benadrukken: REA College neemt het niet over. De aanpak is gericht op empowerment en zelfregie. We coachen met de handen op de rug: de jongere leert stap voor stap zélf de regie te pakken, beroepssociale vaardigheden op te bouwen en zelfvertrouwen te ontwikkelen. Niet ‘wij doen het voor je’, maar ‘wij helpen je het zélf te doen’. Juist dat maakt een plaatsing op de lange termijn duurzaam.
Wie komt in aanmerking voor de ESB-regeling?
De regeling is bedoeld voor jongeren vanaf 18 jaar die door een beperking niet in staat zijn om in het reguliere beroepsonderwijs een opleiding op minimaal mbo-niveau 2 af te ronden. REA College kijkt daarbij altijd samen met de jongere naar de mogelijkheden, niet alleen naar de belemmering.
Voorbeelden van problematiek die kan leiden tot ernstige scholingsbelemmeringen:
- autisme (ASS)
- een angststoornis
- ADHD of ADD
- depressieve klachten
- hechtingsproblematiek
- een beperkte of wisselende belastbaarheid
- gedragsproblemen
Vaak gaat het om een combinatie van meerdere van deze factoren.
| 💡 Let op de startkwalificatie: een mavo- of havodiploma telt niet als startkwalificatie. Daarvoor is minimaal een afgeronde beroepsopleiding op mbo-niveau 2 nodig. Juist jongeren die wél een diploma uit het voortgezet onderwijs hebben, maar geen mbo-niveau 2, vallen daarom binnen de doelgroep. |
Wie is opdrachtgever? Voor de meeste jongeren is dat de gemeente, omdat zij onder de Participatiewet vallen. Een kleinere, afnemende groep komt vanuit het UWV met een Wajong-uitkering; dat gaat om jongeren die hun Wajong-indicatie vóór 2015 hebben gekregen. Een uitkering is overigens geen voorwaarde om in aanmerking te komen.
Jouw rol als gemeente: van eerste verkenning tot plaatsing
Je staat er als opdrachtgever niet alleen voor. REA College begeleidt het hele proces. In grote lijnen ziet de instroom er zo uit:
- Eerste verkenning. Samen met de jongere (en eventueel de begeleider) wordt ingeschat of een traject bij REA College passend kan zijn.
- Toestemming van de opdrachtgever. Zien beide kanten perspectief, dan vraagt REA College jou als gemeente om toestemming voor nader onderzoek.
- Intake en TalentenExpeditie. Tijdens een uitgebreide intake brengen we de mogelijkheden, belastbaarheid, interesses en talenten van de deelnemer zorgvuldig in kaart. Wanneer er aanvullende informatie nodig is of wanneer er nog onvoldoende duidelijkheid bestaat over de mogelijkheden en ontwikkelrichting, kan in overleg met de gemeente worden besloten tot nader onderzoek. Hiervoor kan het traject TalentenExpeditie worden ingezet, waarmee een verdiepend beeld wordt verkregen van de talenten, mogelijkheden en passende vervolgstappen van de deelnemer.
- Go of no-go. Past het traject (go), dan volgt een plan van aanpak. Past het niet (no-go), dan koppelt REA College dat met een onderbouwd advies aan je terug.
Het traject start definitief zodra de ESB-indicatie is toegekend, jij als opdrachtgever akkoord bent, en de jongere het plan van aanpak heeft ondertekend.
| 💡 Tip: de TalentenExpeditie kun je als gemeente inzetten als onderdeel van een breder traject vanuit de Participatiewet, ook als nog niet zeker is of een volledig ESB-traject volgt. Zo krijg je vroeg zicht op wat haalbaar en passend is. |
Hoe zit het met de financiering?
Hier zit het grootste verschil met een regulier ingekocht traject. De kosten van de beroepsopleiding, de trainingen en de bemiddeling naar betaald werk worden gefinancierd via de ESB-subsidieregeling vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De jongere betaalt geen college- of boekengeld.
Dat betekent dat je als gemeente de opleidingskosten niet op dezelfde manier hoeft te dragen als bij sommige losse re-integratietrajecten. Jouw rol zit in het opdrachtgeverschap en de toestemming. Daarnaast kun je, zoals hierboven genoemd, de TalentenExpeditie inzetten als onderdeel van een traject vanuit de Participatiewet.
En een veelgehoord misverstand meteen uit de weg: de jongere hoeft geen uitkering te hebben om in aanmerking te komen. Wat nodig is, is een ESB-indicatie en toestemming van de opdrachtgever.
Welke criteria gebruikt het UWV?
Het UWV beoordeelt of er echt sprake is van ernstige scholingsbelemmeringen. Daarbij wordt naar drie criteria gekeken:
- Meervoudige problematiek. Een combinatie van lichamelijke, psychische en/of gedragsmatige factoren die het volgen van onderwijs ernstig belemmert.
- Beperkte en onvoorspelbare belastbaarheid. Vooraf is moeilijk te voorspellen wat iemand op een dag aankan, en dit wisselt per periode.
- Intensieve begeleidingsbehoefte. Er is persoonsgerichte begeleiding nodig om onderwijs te kunnen volgen.
Voldoen aan minimaal één van deze punten kan al voldoende zijn voor toekenning. Ben je het als gemeente, of de jongere zelf, niet eens met de beslissing? Dan is bezwaar mogelijk.
Resultaat en verantwoording
De ESB-regeling is resultaatgericht. Het traject is gericht op uitstroom naar regulier en duurzaam werk. Voor de bekostiging gelden onder meer deze uitgangspunten:
- scholing volgens het vastgestelde plan van aanpak
- plaatsing in regulier werk
- een arbeidsomvang van minimaal 12 uur per week (REA College streeft naar circa 20 uur in het kader van duurzame participatie)
- aantoonbare arbeid gedurende minimaal drie aaneengesloten maanden (bij ziekte of verlof wordt die periode verlengd)
Voor jou als gemeente betekent dit ontzorging én aantoonbaarheid: REA College neemt het traject van intake tot coaching op de werkvloer uit handen, en legt jaarlijks verantwoording af over de resultaten. Dat helpt je richting de gemeenteraad en past binnen de bredere lijn van de Wet van school naar duurzaam werk.
Checklist: 8 vragen vóór je verwijst
Overweeg je een jongere aan te melden voor een ESB-traject? Loop dan deze vragen langs:
- Is de jongere 18 jaar of ouder?
- Lukt het naar verwachting niet om in het reguliere beroepsonderwijs een opleiding op minimaal mbo-niveau 2 af te ronden?
- Is er sprake van een beperking of meervoudige problematiek (bijvoorbeeld ASS, ADHD/ADD, angst- of stemmingsklachten, wisselende belastbaarheid)?
- Is helder onder welke opdrachtgever de jongere valt: gemeente (Participatiewet) of UWV (Wajong vóór 2015)?
- Is er ruimte om de TalentenExpeditie in te zetten om mogelijkheden en belastbaarheid te onderzoeken?
- Sluit het doel, duurzaam betaald werk, aan bij wat je voor deze jongere wilt bereiken?
- Zijn andere lopende regelingen in beeld, zodat je de inzet goed op elkaar kunt afstemmen?
- Weet de jongere zelf wat een ESB-traject inhoudt en herkent hij of zij zich erin?
Conclusie
Een passend traject voor een jongere die vastliep, hoeft niet te stranden op de financiering. De ESB-regeling biedt precies daarvoor een landelijke route: opleiding én begeleiding naar duurzaam werk, bekostigd via de subsidieregeling, met een indicatie via het UWV en jou als opdrachtgever aan de voorkant.
Die 19-jarige uit het begin van dit artikel heeft meer nodig dan een standaardroute. Met de ESB-regeling, en een aanpak die hem leert het zélf te doen, is dat haalbaar.
REA College staat klaar als kennispartner: van het verkennen van de juiste route tot de begeleiding van de jongere naar werk dat bij hem past. Met negen locaties door heel Nederland en jarenlange samenwerking met UWV en gemeenten kennen we de praktijk van binnenuit. Wil je een casus voorleggen of sparren over de mogelijkheden? Neem contact op via de contactpagina van REA College. Samen kijken we naar de beste vervolgstap.
Veelgestelde vragen
De ESB-regeling (Ernstige Scholingsbelemmeringen) is een landelijke subsidieregeling vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Die bekostigt de opleiding en begeleiding van jongeren vanaf 18 jaar die door een beperking geen reguliere beroepsopleiding op mbo-niveau 2 kunnen afronden.
Nee. Een uitkering is geen voorwaarde. Wel zijn een ESB-indicatie en toestemming van de opdrachtgever (de gemeente, of bij de Wajong-groep het UWV) nodig.
Dat hangt af van de situatie van de jongere. Valt de jongere onder de Participatiewet, dan is de gemeente opdrachtgever. Gaat het om een Wajong-uitkering die vóór 2015 is toegekend, dan is dat het UWV. In beide gevallen beoordeelt het UWV de ESB-indicatie.
De opleiding, trainingen en bemiddeling naar werk worden via de ESB-subsidieregeling bekostigd; de jongere betaalt geen college- of boekengeld. Als gemeente kun je daarnaast de TalentenExpeditie inzetten als onderdeel van een traject vanuit de Participatiewet.
Dit verschilt per jongere. Gemiddeld duurt het opleidingstraject ongeveer 1,5 jaar, waarna de stap naar werk wordt gemaakt. Vaak begint dit met één of meerdere stages, met als doel door te groeien naar een duurzame arbeidsovereenkomst.
Zowel de jongere als de opdrachtgever kan bezwaar maken tegen de beslissing van het UWV. Daarnaast kijken we tijdens de intake samen of er een passend alternatief is.